Niewyraźne lub zniekształcone widzenie centralne, problemy z czytaniem i rozpoznawaniem twarzy
W centralnej części siatkówki znajduje się plamka żółta – obszar odpowiedzialny za ostre, szczegółowe widzenie. To właśnie ona umożliwia czytanie, prowadzenie samochodu czy rozpoznawanie twarzy. Po 50. roku życia może dojść do jej zwyrodnienia, znanego jako AMD (zwyrodnienie plamki związane z wiekiem).
Wyróżnia się dwie postacie tej choroby. Sucha rozwija się powoli i polega na stopniowym odkładaniu się złogów oraz obumieraniu komórek światłoczułych. Mokra postać ma znacznie gwałtowniejszy przebieg – nieprawidłowe naczynia krwionośne uszkadzają siatkówkę, powodując szybkie pogorszenie widzenia. Charakterystycznym objawem zaawansowanego AMD jest pojawienie się ciemnej plamy w centrum pola widzenia.
W przypadku postaci suchej celem terapii jest spowolnienie postępu zmian, głównie poprzez odpowiednio dobraną suplementację wspierającą siatkówkę. Postać mokra wymaga leczenia specjalistycznego, najczęściej w postaci iniekcji doszklistkowych hamujących rozwój patologicznych naczyń.
Długi brak dolegliwości, a następnie zawężenie pola widzenia i pogorszenie widzenia „z boku”
Tak może objawiać się jaskra – choroba, która przez długi czas rozwija się podstępnie i bezboleśnie. Najczęściej związana jest z podwyższonym ciśnieniem wewnątrzgałkowym, prowadzącym do stopniowego uszkodzenia nerwu wzrokowego. Nieleczona jaskra zawsze skutkuje utratą wzroku.
Do czynników ryzyka należą m.in. obciążenia genetyczne, wiek powyżej 40–50 lat, wysoka krótkowzroczność, przebyte urazy oka, stany zapalne czy długotrwałe stosowanie sterydów. Paradoksalnie sprzyja jej także zbyt niskie ciśnienie tętnicze.
Ponieważ uszkodzeń nerwu wzrokowego nie da się cofnąć, ogromne znaczenie mają regularne badania kontrolne: pomiar ciśnienia w oku, ocena dna oka, badania pola widzenia i tomografia. Leczenie polega na obniżeniu ciśnienia wewnątrzgałkowego – farmakologicznie, laserowo lub chirurgicznie, w zależności od stopnia zaawansowania choroby.
Nagłe pogorszenie widzenia w jednym oku, silny ból, zaczerwienienie, widzenie kolorowych „obręczy” wokół świateł, a także ból głowy i nudności mogą świadczyć o ostrym ataku jaskry. To stan wymagający natychmiastowej pomocy okulistycznej.
Zamglony obraz, wyblakłe kolory, gorsze widzenie po zmroku i nadwrażliwość na światło
Takie objawy są typowe dla zaćmy, czyli stopniowego mętnienia soczewki oka. Z wiekiem białka budujące soczewkę zmieniają swoją strukturę, przez co światło nie dociera do siatkówki w prawidłowy sposób. Choć jest to naturalny proces starzenia, jego rozwój mogą przyspieszać m.in. cukrzyca, palenie papierosów, urazy oka czy nadmierna ekspozycja na promieniowanie UV.
Zaćmy nie da się cofnąć kroplami ani suplementami. Jedynym skutecznym rozwiązaniem jest zabieg chirurgiczny polegający na usunięciu zmętniałej soczewki i wszczepieniu nowej, sztucznej. Nowoczesne implanty pozwalają jednocześnie skorygować inne wady wzroku, takie jak astygmatyzm czy starczowzroczność, co często znacząco poprawia komfort widzenia po operacji.
Odsuwanie tekstu od oczu, trudności z czytaniem z bliska, bóle głowy i zmęczenie oczu
To typowe objawy presbiopii, czyli starczowzroczności. Nie jest ona chorobą, lecz naturalnym procesem związanym z utratą elastyczności soczewki. Zdolność oka do akomodacji – czyli wyraźnego widzenia z bliska – stopniowo maleje, niezależnie od tego, czy wcześniej występowała wada wzroku.
Najprostszym rozwiązaniem są okulary do czytania, jednak wiele osób decyduje się na soczewki progresywne lub multifokalne, które umożliwiają ostre widzenie na różne odległości. Alternatywą jest laserowa korekcja wzroku lub refrakcyjna wymiana soczewki, która dodatkowo eliminuje ryzyko rozwoju zaćmy w przyszłości. Każda z tych metod wymaga jednak szczegółowej kwalifikacji okulistycznej.
Pieczenie, uczucie piasku pod powiekami i… nadmierne łzawienie
Choć brzmi to paradoksalnie, również obfite łzawienie może świadczyć o zespole suchego oka. W tym schorzeniu film łzowy jest niewystarczający lub ma nieprawidłowy skład, przez co zbyt szybko odparowuje z powierzchni oka. U osób po 50. roku życia często wiąże się to z zaburzeniami pracy gruczołów Meiboma, odpowiedzialnych za tłuszczową warstwę łez.
Podstawą leczenia są preparaty nawilżające, najlepiej bez konserwantów, a także odpowiednia higiena powiek. W cięższych przypadkach stosuje się leczenie przeciwzapalne lub procedury zatrzymujące łzy na powierzchni oka. Ogromne znaczenie mają też codzienne nawyki: regularne przerwy od ekranów, odpowiednia wilgotność powietrza i właściwe nawodnienie organizmu.
Choć wiele problemów ze wzrokiem kojarzymy z wiekiem senioralnym, pierwsze objawy mogą pojawić się znacznie wcześniej – nawet po 30. czy 40. roku życia. Styl życia, praca przy komputerze i predyspozycje genetyczne mają tu ogromne znaczenie. Regularne wizyty u okulisty to najskuteczniejsza forma profilaktyki. Wczesne wykrycie zmian daje realną szansę na zachowanie dobrego widzenia przez długie lata.
