Lekarze podkreślają, że profilaktyka zdrowia jest niezwykle ważna, jednak powinna być oparta na wiedzy medycznej, wieku, stylu życia i indywidualnych czynnikach ryzyka, a nie na przypadkowo dobranych pakietach badań. W wielu przypadkach więcej nie oznacza lepiej.
Profilaktyka to nie tylko badania krwi
Regularne badania laboratoryjne są jednym z elementów dbania o zdrowie, ale nie najważniejszym. Podstawą profilaktyki pozostają zdrowa dieta, aktywność fizyczna, odpowiednia masa ciała, niepalenie papierosów, ograniczenie alkoholu, dobry sen oraz kontrola ciśnienia tętniczego.
Równie istotny jest wywiad lekarski i ocena czynników ryzyka. To właśnie podczas wizyty lekarz może zdecydować, czy pacjent rzeczywiście wymaga rozszerzonej diagnostyki.
Czy morfologię trzeba wykonywać co roku?
Morfologia krwi należy do najczęściej wykonywanych badań profilaktycznych. Pozwala ocenić m.in. liczbę czerwonych i białych krwinek oraz płytek krwi. Dzięki niej można wykryć niedokrwistość, stany zapalne czy niektóre choroby hematologiczne.
U zdrowych osób morfologia wykonywana raz na rok lub dwa lata może być rozsądnym elementem profilaktyki, zwłaszcza jeśli wcześniej występowały nieprawidłowości lub pojawiają się nowe objawy, takie jak przewlekłe zmęczenie, osłabienie czy częste infekcje.
Nie oznacza to jednak, że każdy potrzebuje jej dokładnie co 12 miesięcy.
Lipidogram – szczególnie ważny po 40. roku życia
Jednym z najważniejszych badań profilaktycznych pozostaje lipidogram, czyli oznaczenie poziomu cholesterolu całkowitego, LDL, HDL oraz trójglicerydów.
To właśnie zaburzenia gospodarki lipidowej należą do głównych czynników ryzyka chorób sercowo-naczyniowych. Regularna kontrola jest szczególnie istotna u osób z nadwagą, nadciśnieniem, cukrzycą oraz obciążonym wywiadem rodzinnym.
Częstotliwość wykonywania badania zależy od wcześniejszych wyników oraz zaleceń lekarza.
Glukoza – nie tylko dla osób z cukrzycą
Badanie stężenia glukozy na czczo pomaga wykryć stan przedcukrzycowy oraz cukrzycę typu 2, która przez wiele lat może rozwijać się bezobjawowo.
Ryzyko zachorowania wzrasta wraz z wiekiem, nadmierną masą ciała oraz niską aktywnością fizyczną. Dlatego oznaczenie poziomu glukozy jest jednym z podstawowych badań profilaktycznych u dorosłych.
Próby wątrobowe, kreatynina i TSH – nie zawsze są konieczne
Wiele osób wykonuje co roku bardzo szerokie pakiety badań obejmujące funkcję wątroby, nerek czy tarczycy, mimo że nie ma żadnych objawów ani czynników ryzyka.
Nie oznacza to, że badania takie są niepotrzebne. Są niezwykle cenne wtedy, gdy istnieją konkretne wskazania.
TSH
Badanie funkcji tarczycy warto rozważyć u osób z objawami mogącymi sugerować zaburzenia hormonalne, takimi jak przewlekłe zmęczenie, kołatanie serca, nagłe zmiany masy ciała, uczucie zimna lub gorąca czy problemy z koncentracją. Większe znaczenie ma również u kobiet planujących ciążę.
Próby wątrobowe
Oznaczenie ALT, AST czy GGTP może być wskazane u osób nadużywających alkoholu, przyjmujących niektóre leki, z otyłością lub podejrzeniem stłuszczenia wątroby.
Kreatynina
To podstawowe badanie oceniające funkcję nerek. Szczególnie ważne u osób z nadciśnieniem tętniczym, cukrzycą oraz przewlekłymi chorobami nerek.
Witamina D i witamina B12 – moda czy potrzeba?
Badania poziomu witaminy D czy witaminy B12 zyskały w ostatnich latach ogromną popularność.
Nie oznacza to jednak, że każdy powinien wykonywać je profilaktycznie.
Oznaczenie witaminy D może mieć uzasadnienie u osób z grup ryzyka niedoborów, natomiast w wielu przypadkach lekarze zalecają suplementację zgodnie z obowiązującymi wytycznymi, bez konieczności wcześniejszego oznaczania jej poziomu.
Podobnie jest z witaminą B12 – badanie warto wykonać przy podejrzeniu niedoboru, diecie wegańskiej, chorobach przewodu pokarmowego lub charakterystycznych objawach neurologicznych.
Czy warto kupować gotowe pakiety badań?
Coraz więcej laboratoriów oferuje rozbudowane pakiety obejmujące nawet kilkadziesiąt parametrów.
Choć brzmi to zachęcająco, eksperci zwracają uwagę, że wykonywanie badań „na wszelki wypadek" może prowadzić do przypadkowych nieprawidłowych wyników, które nie mają znaczenia klinicznego, ale powodują stres i uruchamiają kolejne, często niepotrzebne badania.
Dlatego znacznie lepszym rozwiązaniem jest dobranie zakresu diagnostyki wspólnie z lekarzem.
Najlepsza profilaktyka zaczyna się od rozmowy
Regularne badania krwi mogą uratować zdrowie, a czasem nawet życie. Nie powinny jednak zastępować wizyty u lekarza ani zdrowego stylu życia.
Dobrze zaplanowana profilaktyka zdrowia uwzględnia wiek, płeć, historię chorób w rodzinie, styl życia i aktualny stan zdrowia. Dla jednej osoby wystarczą podstawowe badania wykonywane co kilka lat, podczas gdy inna będzie wymagała regularnej kontroli konkretnych parametrów.
Najważniejsze jest więc nie to, aby wykonywać jak najwięcej badań, ale aby wykonywać te, które rzeczywiście mają uzasadnienie medyczne. W profilaktyce liczy się nie liczba wyników w teczce, lecz ich właściwa interpretacja i świadome dbanie o zdrowie każdego dnia.
