Retinopatia cukrzycowa – cichy przeciwnik
Najczęstszym powikłaniem okulistycznym cukrzycy jest retinopatia cukrzycowa, czyli uszkodzenie drobnych naczyń krwionośnych siatkówki. Długotrwała hiperglikemia prowadzi do ich osłabienia, przecieków, niedokrwienia i powstawania patologicznych zmian naczyniowych. Co istotne, proces ten może rozpocząć się jeszcze przed formalnym rozpoznaniem cukrzycy.
We wczesnym stadium retinopatia zazwyczaj nie daje żadnych dolegliwości. Pacjent widzi prawidłowo, nie odczuwa bólu ani pogorszenia ostrości wzroku. To właśnie bezobjawowy przebieg sprawia, że wielu chorych zgłasza się do specjalisty zbyt późno. Nieleczone zmiany mogą prowadzić do trwałego obniżenia ostrości wzroku, a w skrajnych przypadkach – do nieodwracalnej utraty widzenia.
Objawy alarmowe – nie zwlekaj z wizytą
Choć retinopatia długo może przebiegać skrycie, istnieją symptomy, które zawsze wymagają pilnej konsultacji okulistycznej:
-
przymglenie obrazu,
-
zniekształcenie widzenia (falowanie linii, zmiana wielkości obrazu),
-
pojawienie się mroczków lub „czarnych punktów” w polu widzenia,
-
trudności w dostrzeganiu detali,
-
nagłe pogorszenie ostrości wzroku.
Każda z tych sytuacji u osoby z cukrzycą powinna być traktowana jako sygnał alarmowy. Odkładanie diagnostyki może skutkować progresją zmian i ograniczeniem możliwości terapeutycznych.
Jakie badania są kluczowe?
Podstawowym badaniem przesiewowym pozostaje ocena dna oka po rozszerzeniu źrenicy. To ono pozwala wykryć pierwsze, często niewidoczne dla pacjenta zmiany w obrębie siatkówki. Pierwsze badanie powinno być wykonane już w momencie rozpoznania cukrzycy.
Częstotliwość kolejnych kontroli zależy od obrazu klinicznego:
-
przy braku zmian – zazwyczaj raz w roku,
-
przy wczesnych nieprawidłowościach – nawet co kilka miesięcy,
-
przy bardzo dobrze wyrównanej cukrzycy – zgodnie z indywidualną decyzją lekarza.
Uzupełnieniem diagnostyki jest tomografia optyczna OCT, która umożliwia szczegółową ocenę centralnej części siatkówki, w tym plamki żółtej. W przypadku bardziej zaawansowanych zmian stosuje się angiografię fluoresceinową – badanie z użyciem kontrastu podawanego dożylnie, pozwalające precyzyjnie ocenić stan naczyń siatkówki. U części pacjentów, np. z niewydolnością nerek lub alergią na kontrast, wykorzystuje się alternatywne metody nieinwazyjne.
Co istotne, nawet prawidłowo prowadzona i dobrze wyrównana cukrzyca nie zwalnia z badań kontrolnych. Wahania glikemii mogą pojawiać się okresowo i przyspieszać rozwój zmian w oku.
Nowoczesne leczenie – szansa na zachowanie wzroku
Współczesna okulistyka dysponuje skutecznymi metodami hamującymi progresję retinopatii. Jedną z nich jest laseroterapia, polegająca na zamykaniu patologicznych naczyń lub obszarów niedokrwienia siatkówki. Zabieg wykonywany jest ambulatoryjnie, w znieczuleniu miejscowym, i często wymaga kilku sesji.
W przypadku cukrzycowego obrzęku plamki stosuje się iniekcje doszklistkowe – podanie leku bezpośrednio do wnętrza oka. Terapia ta znacząco poprawia rokowanie, zwłaszcza gdy wdrożona jest na wczesnym etapie choroby. W zaawansowanych przypadkach konieczne może być leczenie operacyjne, jednak na tym etapie szanse na pełne odzyskanie ostrości wzroku są mniejsze.
Profilaktyka to fundament
Cukrzyca może przez lata niszczyć wzrok w sposób niezauważalny. Dlatego regularne badania okulistyczne nie są opcją – są obowiązkiem terapeutycznym. Wczesne wykrycie zmian daje realną szansę na skuteczne leczenie i zachowanie dobrej jakości widzenia.
Kontrola poziomu glukozy, zdrowy styl życia i systematyczne wizyty u okulisty to trzy filary profilaktyki powikłań ocznych. W przypadku cukrzycy zasada jest prosta: im wcześniej wykryte zmiany, tym większe możliwości ich zahamowania.
