Samo wykonanie badania to jednak dopiero połowa drogi. Znaczenie kliniczne nadaje obrazom opis sporządzony przez lekarza specjalistę radiologii.
Mammografia: podstawa badań przesiewowych
Mammografia to badanie rentgenowskie gruczołu piersiowego. Pierś zostaje na kilka sekund uciśnięta między dwiema płytkami, dzięki czemu tkanka rozkłada się cieńszą warstwą, a obraz staje się czytelniejszy przy niższej dawce promieniowania.
Szczególną wartością tej metody jest uwidacznianie mikrozwapnień, czyli drobnych złogów wapnia, które bywają pierwszym sygnałem wczesnej postaci raka, jeszcze zanim pojawi się wyczuwalny guzek.
Mammografię wykonuje się przede wszystkim:
• w ramach badań przesiewowych u kobiet w wieku 45-74 lat, zwykle co dwa lata,
• przy wyczuwalnej zmianie w piersi u kobiet po 40. roku życia,
• przy wciągnięciu brodawki, wycieku z niej lub zmianach skórnych,
• w kontroli po leczeniu onkologicznym.
Ograniczeniem badania jest gęsta tkanka gruczołowa, typowa dla młodszych kobiet. Na zdjęciu jest ona jasna, podobnie jak zmiany patologiczne, co utrudnia ich odróżnienie.
USG piersi: pierwsze badanie u młodszych pacjentek
Ultrasonografia wykorzystuje fale ultradźwiękowe, nie naraża na promieniowanie jonizujące i może być powtarzana tak często, jak trzeba. Trwa kilkanaście minut, nie wymaga przygotowania i obejmuje także doły pachowe z węzłami chłonnymi.
USG różnicuje zmiany torbielowate od litych, co często rozstrzyga o dalszym postępowaniu. Sprawdza się tam, gdzie mammografia napotyka trudności: przy gęstej tkance gruczołowej, u kobiet młodszych, w ciąży i w okresie karmienia. Pod kontrolą USG wykonuje się także biopsję.
Typowe wskazania do USG piersi to:
• diagnostyka u kobiet przed 40. rokiem życia,
• wyczuwalny guzek, ból, zaczerwienienie lub obrzęk piersi,
• uzupełnienie mammografii przy gęstej budowie gruczołu,
• obserwacja torbieli i gruczolakowłókniaków.
Rezonans magnetyczny piersi: badanie uzupełniające o wysokiej czułości
Rezonans opiera się na polu magnetycznym i falach radiowych, bez promieniowania jonizującego. Pacjentka leży na brzuchu, a piersi układane są w dedykowanej cewce. Badanie wykonuje się zwykle z dożylnym podaniem kontrastu na bazie gadolinu, ponieważ to sposób unaczynienia zmiany niesie tu najwięcej informacji. U kobiet miesiączkujących termin dobiera się zazwyczaj na 5-12 dzień cyklu.
MR piersi cechuje wysoka czułość w wykrywaniu raka inwazyjnego, nie zastępuje jednak mammografii ani USG. To badanie uzupełniające, zlecane w wybranych sytuacjach:
• nadzór u kobiet z wysokim ryzykiem zachorowania, w tym z mutacją genów BRCA1 i BRCA2,
• ocena zasięgu zmiany i ognisk dodatkowych przed leczeniem operacyjnym,
• rozbieżne lub niejednoznaczne wyniki mammografii i USG,
• ocena położenia i szczelności implantów piersiowych,
• kontrola po leczeniu oszczędzającym, gdy blizna utrudnia ocenę obrazu.
Przeciwwskazania są takie same jak w innych badaniach MR: rozrusznik serca, implant ślimakowy czy część wszczepionych urządzeń elektronicznych. O każdym implancie i o klaustrofobii trzeba poinformować personel.
Które badanie w jakiej sytuacji?
O wyborze metody decyduje lekarz, biorąc pod uwagę wiek, objawy i budowę gruczołu. W uproszczeniu:
• Profilaktyka po 45. roku życia: mammografia, w razie potrzeby uzupełniona o USG.
• Objawy przed 40. rokiem życia: USG jako badanie wyjściowe.
• Gęsta tkanka gruczołowa: mammografia i USG łącznie.
• Wątpliwości po obu badaniach, wysokie ryzyko, planowanie operacji: rezonans magnetyczny.
Te badania nie konkurują ze sobą, lecz się uzupełniają. Zmiana niewidoczna w jednej metodzie bywa dobrze uchwytna w innej.
Od obrazu do decyzji: rola opisu radiologicznego
Płyta z badaniem czy plik DICOM to jeszcze nie rozpoznanie. Dopiero opis radiologa porządkuje lokalizację, wielkość i charakter zmian, przypisuje im kategorię ryzyka i wskazuje, czy wystarczy obserwacja, czy potrzebna jest dalsza diagnostyka. To ten dokument trafia do lekarza prowadzącego i staje się podstawą kolejnych kroków.
Opis można zamówić także bez wizyty w placówce. W teleradiologii obrazy trafiają bezpiecznym kanałem do radiologa, który interpretuje je zdalnie i przygotowuje raport z kwalifikowanym podpisem elektronicznym, mający moc dokumentu medycznego.
Informacje o zdalnych opisach badań MR i TK znajdziesz na www.eurodiagnosis.pl.
